کاریگەریا گەرمایێ لسەر هەرێما کوردستانێ و رێیێن چارەسەریێ

ئەڤین بارزانی

هەرێما کوردستانێ ژی وەکو دەڤەرێن دی یێن جیهانێ کەفتیە ژێر کاریگەریا گوهۆڕینا سەقایێ ب تایبەتی ژی گەرمایێ، ڤان گوهۆڕینان بێگومان ئاریشێن مەزن بۆ جڤاکێ مە و هەروەسا حوکمەتێ یا دروست کری، ل ڤی بابەتی دا دێ پێداچوونێ لسەر کاریگەریا زیانێن گەرمایێ ل سەر جڤاکێ مە و حوکمەتا هەرێما کوردستانێ، هەروەسا چارەسەریا کێمکرنا گەرمایێ کەین.
کاریگەریا خراب یا گەرمایێ ل سەر جڤاکێ:
1- گوهۆڕینا سەقایێ: بلندبوونا پلێن گەرمیێ، دبیتە ئەگەرێ گوهۆڕینان ل شێوازێ بارانبارینێ و ئەو یەک ژی دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا ژێدەرێن ئاڤێ، د ئەنجام دا کاریگەریا خوە ل سەر کشتوکالێ و خوەدانکرنا تەرش و تەوالی دکەت، چونکی ئەو یەک دبیتە ئەگەر بەرهەمێن کشتوکالی کێم ببن و بێگومان د دەمەکێ وەسا دا بهایێ وان ژی گران دبن.
2- زێدەبوونا نەخوەشیان: گەرمیا توند دبیتە ئەگەرێ زێدەبوونا نەخوەشیێن گرێدایی گەرمیێ، وەکو نموونە نەخوەشیا هەنەسەدانێ، نەخوەشیێن دلی و نەخوەشیێن دی، بێگومان چارەسەریا وان ژی دبیتە بارگرانیەکا گەلەک مەزن ل سەر مرۆڤان و ب گشتی جڤاکی.
3- کێمبوونا رێژەیا گەشتوگوزارێ: بلندبوونا پلێن گەرمیێ دبیتە ئەگەرێ گوهوڕینا سەقایێ، بێگومان د دەمەکێ وەسا دا ئەو دەڤەرێن سەرەنجراکێش یێن گەشتیاری دێ کێم بن، ئەو یەک ژی کاریگەریا خوە ل سەر داهاتی دکەت و دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا دامەزراندنێ د کەرتێ پێشەسازیا گەشتیاری دا.
 
کاریگەریا خراب یا گەرمیێ ل سەر حوکمەتێ:
 
1- فشار لسەر ژێرخانا ئابووری: بلندبوونا پلێن گەرمایێ دبیتە ئەگەرێ فشارێن زێدەتر ل سەر رێکێن ئەردی و هێلێن ئاسنی و هەروەسا ژێرخانا وزێ، حوکمەت دێ پێدڤی ب وەربەرهێنانەکا زۆر بیت ل ژێرخانا ئابووری دا کو بشێت ل هەمبەر ڤێ فشارێ یا خوراگر بیت.
2- کۆچبەری: بلندبوونا پێن گەرمیێ و گوهۆڕینا سەقایێ دبیتە ئەگەرێ کۆچبەربوونا خەلکی، وی دەمی حوکمەت دڤێت خزمەتگوزاریێن نوو دابین بکەت، حوکمەت ژی پێدڤی ب پلان و وەربەرهێنانەکا دروست یا هەی، ئەرکێ حوکمەتێ د دەمەکێ وەسا دا دێ گەلەک یا زەحمەت بیت.
 
 
رێکێن کێمکرنا کاریگەریێن گەرمایێ:
 
1- بکارئینانا وزەیا نوو: بکارئینانا وزەیا نوو وەکو با، ئاڤ، هەتاڤ دێ بیتە ئەگەرێ هندێ بکارئینانا بەردێ رەژی و گەلەک ژێدەرێن دی یێن وزێ بهێنە راگرتن و ئەو یەک دێ بیتە ئەگەرێ کێمکرنا پلێن گەرمیێ.
2- پاراستنا ژێدەرێن ئاڤێ: ئاڤ ژێدرەک سنوردارە و دڤێت بهێتە پاراستن، دەستکاریکرنا شێوەیێ ئاڤدانێ بۆ کشتوکالێ، کۆمکرنا ئاڤا بارانێ، بکارئینانا ژێدەرێن ئاڤێ ب رەنگەکێ باش دشێت ببیتە هاریکار بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ.
3- کەسکرنا باژێران: زێدەکرنا رێژەیا کەسکاتیێ ل باژێران دبیتە ئەگەرێ کێمکرنا پلێن گەرمیێ و باشترکرنا کوالیتا سەقایێ. حوکمەت دشێت ب رێیا پلانەکا دارێتی بۆ کەسککرنا باژێران و چاندنا داران هاریکار بیت بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ.
4- پەروەردە و زانیاری: حوکمەت دشێت ب رێیا پەروەردەکرنا خەلکی ل سەر زیانێن گەرمیێ و رێکێن دروست بۆ کێمکرنا گەرمیێ وەسا بکەت دا خەلک بزانن دێ چاوا ب رەنگەکێ دروست رەفتارێ کەن و ئەو یەک دێ بیتە ئەگەر خەلک پتر هاریکاریا حوکمەتێ بکەن.
 رۆلێ حوکمەت و خەلکی:
1- حوکمەت: حوکمەت یا بەرپرسیارە ژ برێڤەبرنا دروست و دانانا پلانێن باش بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ، بجهئینانا یاسایێن توند د بیاڤێ پاراستنا ژینگەهێ و هاندانا بۆ بکارئینانا تەکنولوجیا پاک و کەسک ل پیشەسازیێ دێ رۆلەکا گرنگ هەبیت ژ بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ.
2- مرۆڤ: مرۆڤان رۆلەکا گرنگ یا هەی ژ بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ، بکارئینانا ڤەگۆهاستنا گشتی و زێدەکرنا بکارئینانا وزەیا نوو و کێمکرنا بکارئینانا ئاڤێ ل مالێ، ئەڤە ئێکە ژ وان رێکێن گرنگ کو مرۆڤ دشێن ل مالا خوە ب بکارئینانا ڤان رێکان ببنە ئەگەرێ کێمکرنا پلێن گەرمیێ.
 
ئەنجام:
گوهۆڕینا سەقایێ و زێدەبوونا پلێن گەرمیێ کاریگەریەکا خراب ل جڤاکی و حوکمەتا هەرێما کوردستانێ کریە، ب بکارئینانا چارەسەریێن گونجای و هەروەسا ب هەڤکاریەکا باش یا د ناڤبەرا حوکمەتێ و خەلکی دا ئەم دشێین ببینە هاریکار بۆ کێمکرنا پلێن گەرمیێ و پاراستنا ساخلەمیا جڤاکی و جیلێن داهاتی.